Entri Populer

Sabtu, 12 Juni 2010

Rara Jonggrang

Haryo Wibakso duwe gawe. Nggelar sukuran anggone diangkat dadi pejabat eselon ing papane nyambut gawe.
Ora baen-baen, kanggo nambahi semuwane acara kuwi, Den Haryo, ngono sebutane ana kampung, sengaja nanggap kethoprak kondhang saka tlatah Tulungagung, Jawa Timur.
Jam pitu luwih sethithik tamu-tamu undangane Den Haryo wis wiwit teka, mbrubul kaya laron.
Sanadyan kursi sing disedhiyakake wis lumayan akehe, ewosemono sajak ora ngemot tamu-tamu sing teka ing bengi kuwi.
Sawise suguhane banyu mili lan acara mbaka acara sukuran ditindakake, udakara jam 20.30 pagelaran kethoprak sing bengi kuwi mbabar lakon Rara Jonggrang diwiwiti.
Adegan mbaka adegan lumaku jumbuh pakem. Kahanan kuwi njalari atusan mripat prasasat ora kedhep.
"Jonggrang, aku banget tresna marang sliramu," tembunge Bandung Bandawasa adreng.
"Apa buktine yen sliramu tresna?" wangsulane Jonggrang sajak lelewa.
"Kowe njaluk apa wae mesthi dakturuti."
"Yen sliramu pancen tresna, aku njaluk digawekake candhi sewu jroning wektu sewengi. Sadurunge keprungu jago kluruk, candhi sewu kuwi kudu dadi."
Cekake crita, kegawa gedhening tresna marang Rara Jonggrang, Bandung Bandawasa banjur mateg aji.
Nedya nyipta candhi sewu sajroning wektu sewengi.
Ewosemomo, krana rekadayane Rara Jonggrang sing pancene kepengin nyabarake upayane Bandung Bandawasa, nganti keprungu jago kluruk, candhi sewu ora bisa kasembadan. Kurang siji.
"Manut petungku wektune durung parak esuk. Nanging geneya wis ana jago kluruk? Iki mesthi ana sing ora beres," pamawase Bandung .
Jonggrang mesem amba.
"Kuwi bener Bandung . Kabeh iki sanyatane rekadayaku, murih sliramu gagal mujudake sewu candhi kaya sing dakjaluk."
"Nanging ora apa-apa Bandung. Sanadyan kurang siji ora dadi apa. Sawise aku ngerti krenteg lan kasetyanmu, aku ora arep cidra ing janji lan saguh nglanggati kekarepanmu."
"Crita Rara Jonggrang kok kaya ngene dadine?!" tembunge Min Kuncung getem-getem nyipati lakon kethoprak sing lagi ditonton.
"Wah, wah, ora genah lakon iki," tembunge Min Kuncung maneh karo bengok-bengok.
"Lakon kok kaya ngono, kon mbubarake wae!" Min Kuncung mbengok sora.
Krungu tembunge wong-wong sing nonton ana dalan sing ora karuwan kuwi njalari para tamu sing lungguh ana kursi undangan sakkal dadi kaget.
Ora ngerti underane prekara. Mbah Sholeh minangka sesepuhe kampung kono sing sekawit lungguh ana kursi undangan, menyat lan banjur tumuju menyang prenahe wong-wong sing lagi pating kresah-kresuh kuwi.
"Ana apa kok sajak ribut-ribut?" pitakone Mbah Sholeh ing ngarepe Min Kuncung, Dul Kumbang lan Tino Cebol.
"Kuwi lho Mbah, mosok crita Rara Jonggrang digawe geseh kaya ngono?" semaure Min Kuncung karo cungar-cungir.
Mbah Sholeh nggleges. " Wis , wis , awake dhewe iki rak mung dadi penonton.
Prekara critane arep digawe piye wae rak ya kena-kena ta.
Karo maneh crita Rara Jonggrang kuwi temene rak ya mung crita tutur tinular, sing bener piye ya ora ana sing ngerti tenane.
Wis , wis , becik ditutugake anggone padha nonton," kandhane Mbah Sholeh akeh-akeh.
Ing panggung critane terus lumaku.
Genti saiki tekan adegan Bandung Bandawasa sing sajak lagi kasmaran karo wanita liya.
Rara Jonggrang ketoke semono uga. Atine malah mangro karo sawijining Tumenggung.
Ndeleng crita kaya ngono, Min Kuncung, Dul Kumbang lan Tino Cebol bali bengok-bengok maneh.
Ora narimakake yen crita sing dirasa wis apal ing kupinge digawe morak-marik kaya ngono.
Wong telu sing terus muni-muni nyipati lakon kethoprak sing ora genah kuwi njalari wong-wong sakiwa-tengene uga melu kresah-kresuh.
Kabeh sakkal dadi uring-uringan nonton lakon kethoprak sing sajeg jumbleg lagi ditemoni kuwi.
Ing kursi undangan, Mbah Sholeh sing lungguh anteng kaya tamu-tamu liyane satemene uga ngrasakake kahanan ora beres karo lakon kethoprak sing lagi ditonton kuwi.
Nanging nglungguhi dadi jejere wong tuwa lan didadekake sesepuh, dheweke trima meneng, sanadyan atine muni seje.
Ing suwalike gancaring crita kethoprak sing temene gawe ngungune wong akeh kuwi, ing njero omahe Den Haryo uga lagi umyeg dhewe-dhewe. Wong-wong wadon sing lagi padha rewang ing omahe Den Haryo wiwit kresah-kresuh ngrasani sing lagi duwe gawe.
"Ndang, kowe ngerti ora sapa sing dadi paraga Rara Jonggrang kae," pitakone Yu Srining marang Endang sing lagi padha tata-tata panganan.
"Rak ya anggota grup kethoprak kuwi ta," semaure Endang.
"Kleru, Ndang. Manut kabar sruing-sruing sing daktampa, sing dadi paraga Rara Jonggrang kuwi bintang tamu sing sengaja ditekakake lan dipilih Den Haryo."
Endang rada kaget krungu tembung kaya ngono.
"Lho, kok bisa?" tembunge sabanjure.
"Apa bener kuwi?" Lik Ndari sing lagi lap-lap piring melu nrambul gunem.
"Manut rasan-rasane wong-wong, paraga Rara Jonggrang kuwi rak pemain kethoprak saka Solo. Yen ora kleru jenenge Suyati," wangsulane Yu Srining sajak manteb.
Endang lan Lik Ndari manthuk-manthuk, nanging sajak ora dhong.
"Lan yen arep ngerti, Suyati kuwi jare dadi selingkuhane Den Haryo sasuwene iki.
Ya krana kuwi dheweke dikon main ing kethoprak bengi iki."
Ing satengah-tengahe wong-wong wadon sing padha rewang kuwi lagi rasan-rasan, dheweke dikagetake karo jangkahe Den Haryo sing lagi nyedhaki sisihane.
Lan sing ndadekake kagete wong-wong sing padha rewang, sisihane Den Haryo saikine karo mingseg-mingseg, nangis.
"Dadi anggone sampeyan nanggap kethoprak iki duwe tujuwan arep nandhing-nandhingake aku karo paraga Rara Jonggrang kuwi, iya Pak?" tembunge Bu Nur, sisihane Den Haryo, keprungu rada sora kanthi wirama serak.
Embuh apa jalarane, krungu tembunge sisihane sing kaya ngono, Den Haryo sakkal dadi muntap.
"Kowe aja angger omong!" sambunge.
Bu Nur anggone mingseg-mingseg saya keprungu sora. Nanging sajak ora direken dening Den Haryo. Malah sabanjure wong lanang kanthi pawakan gedhe dhuwur kuwi banjur semparet ninggalake sisihane sing lagi nangis, banjur bali ing tengah-tengahe tamu undangan.
Ing panggung kethoprak, babaring lakon sing bengi kuwi ngangkat crita Rara Jonggrang, ndungkap rampung.
Pungkasane crita Rara Jonggrang kepeksa mati krana kerise Bandung Bandawasa.
Semono uga Bandung tiwas dening Tumenggung, simpenane Rara Jonggrang.
"Kethoprak ra mutu!" tembunge Min Kuncung karo muring-muring.
"Bangsat! Merga pokale sing duwe gawe, crita kethoprak bisa digawe sakkarepe dhewe!" tembunge Tino Cebol ora kalah sengite.
Sawetara Mbah Sholeh sing dumadakan ana ing tengah-tengahe wong-wong sing lagi muring-muring nyipati lakon kethoprak ora nggenah kuwi, trima meneng.
Ora menggak lan ora nyalahake Min Kuncung sakancane.
Sebab, ing batin atine ya gumun setaun, ing atase lakon ketoprak kok bisa digawe sakkarepe kaya ngono.
Sawise layar ditutup, tamu-tamu undangane Den Haryo banjur mulih menyang omahe dhewe-dhewe.
Eloke, sawise pagelaran kethoprak sing mbabar lakon Rara Jonggrang, mendhung kandel dumadakan ngemuli kampung kono.
Nyisakake crita seje tumrape Den Haryo lan sisihane.

Bathara Surya njurung ngrembakane titah

Bathara Surya iku putrane Sanghyang Ismaya lan Dewi Senggani. Bathara Surya duwe sedulur cacah sepuluh, yaiku Sanghyang Wungkuam, Sanghyang Temboro, Sanghyang Kuwera, Sanghyang Wrahaspati, Sanghyang Syiwah, Sanghyang Surya, Sanghyang Candra, Sanghyang Yama/Yamadipati, Sanghyang Kamajaya lan Bathari Darmanasti utawa Dewi Darmanastiti.
Miturut andharan ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, Bathara Surya dicritakake duwe sisihan loro, mbakyu adhi, yaiku Dewi Ngruna lan Dewi Ngruni. Sisihane Sanghyang Surya iki sabanjure nurunake bangsa kaga utawa garudha lan bangsa naga utawa ula.
Dening Sanghyang Ismaya, sisihane Sanghyang Surya sakeloron iku diparingi endhog siji-siji. Endhog kang diparingake marang Dewi Ngruna, sawise tekan titi mangsane netes dadi kaga utawa garudha kembar lan dijenengi Sampati lan Jatayu. Sabanjure, garudha kembar iku kondhang lan dadi paraga baku ing crita Ramayana.
Dene endhog kang diparingake marang Dewi Ngruni, nalika tekan titi mangsane netes dadi ula kang cacahe tanpa wilangan, akeh banget. Miturut Mahabharata, garudha Sampati lan Jatayu iku putrane garudha Aruna kang lair saka guwa garbane Dewi Sweni.
Kaga Aruna lan Garudha iku putrane Resi Kasyapa lan sisihane kang asmane Dewi Winata. Lan bangsane naga utawa ula kasebut uga putrane Resi Kasyapa lan sisihan liyane kang asmane Dewi Kadru.
Sisihane Bathara Surya liyane, yaiku Dewi Prati utawa Dewi Haruni, putrane putri Sanghyang Ramaprawa. Lan Sanghyang Ramaprawa dhewe ora liya ya putrane Sanghyang Wening.
Putra resmine asma Bathara Rawiatmaja kang sabanjure nurunake raja-raja ing Mahispati utawa Maespati, antarane yaiku Prabu Arjunawijaya utawa Arjunasasrabahu lan Sumantri.
Bathara Surya nate paring Cupu Manik Astagina marang Dewi Indradi kang nyebabake tuwuhe kasangsayan tumrap Dewi Indradi lan anak-anake, yaiku Dewi Anjani, Subali lan Sugriwa. Kabeh padha malih rupa dadi wanara, mangkono uga para abdi kang nggulawentah.
Ing lakon Pandhu Krama, Dewi Kunthi, putrane putri Prabu Kunthiboja saka Krajan Mandura, peputra Karna utawa Suryatmaja lan uga kondhang kanthi jeneng Suryaputra, adipati Awangga. Dewi Kunthi peputra Karna amarga nerak piwelinge gurune, Resi Druwasa, supaya ora matek aji Pameling Wekasing Tunggal nalika ngancik wayah tengange, yaiku wancine srengenge ana ing tengah.
Amarga nerak piwelinge gurune iku, kang ateges Dewi Kunthi matek aji Pameling Wekasing Tunggal, wusana Bathara Surya tumeka ing sangarepe Dewi Kunthi. Kedadeyan iku ndadekake Dewi Kunthi ngandhut jabang bayi kang nalika lair ngliwati kupinge Dewi Kunthi lan dijenengi Karna.
Bathara Surya duwe tunggangan arupa kreta kang ditarik dening jaran cacah pitu. Kreta sajanaren nate disilih Bathara Wisnu kanggo nyirnakake Prabu Watugunung, raja krajan Gilingwesi.
Sanghyang Surya iku kang mangerteni sapa sing nyolong Tirta Amerta utawa banyu panguripan kang murca saka kadewatan. Sing nyolong ora liya Kala Rahu. Wusanane Bathara Surya tansah diancam dening Kala Rahu, bakal dipangan.
Yen Sanghyang Surya bisa dicekel dening Kala Rahu lan diemplok, bakal dumadi grahana srengenge. Sanghyang Surya iku dewane srengenge. Kayangane sinebut Ekacakra.
Bathara Surya madhangi arcapada, paring kalodhangan kanggo tuwuh lan ngrembakane tumrap kabeh titah ing wanci awan. Sanghyang Surya duwe putra loro saka Dewi Ngruni, yaiku Dewi Suryawati (sabanjure dadi sisihane Gathotkaca lan nurunake putra kang jenenge Suryakaca) lan Suryanindra. Wandane Bathara Surya iku Rawe

Bathara Surya njurung ngrembakane titah

Bathara Surya iku putrane Sanghyang Ismaya lan Dewi Senggani. Bathara Surya duwe sedulur cacah sepuluh, yaiku Sanghyang Wungkuam, Sanghyang Temboro, Sanghyang Kuwera, Sanghyang Wrahaspati, Sanghyang Syiwah, Sanghyang Surya, Sanghyang Candra, Sanghyang Yama/Yamadipati, Sanghyang Kamajaya lan Bathari Darmanasti utawa Dewi Darmanastiti.
Miturut andharan ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, Bathara Surya dicritakake duwe sisihan loro, mbakyu adhi, yaiku Dewi Ngruna lan Dewi Ngruni. Sisihane Sanghyang Surya iki sabanjure nurunake bangsa kaga utawa garudha lan bangsa naga utawa ula.
Dening Sanghyang Ismaya, sisihane Sanghyang Surya sakeloron iku diparingi endhog siji-siji. Endhog kang diparingake marang Dewi Ngruna, sawise tekan titi mangsane netes dadi kaga utawa garudha kembar lan dijenengi Sampati lan Jatayu. Sabanjure, garudha kembar iku kondhang lan dadi paraga baku ing crita Ramayana.
Dene endhog kang diparingake marang Dewi Ngruni, nalika tekan titi mangsane netes dadi ula kang cacahe tanpa wilangan, akeh banget. Miturut Mahabharata, garudha Sampati lan Jatayu iku putrane garudha Aruna kang lair saka guwa garbane Dewi Sweni.
Kaga Aruna lan Garudha iku putrane Resi Kasyapa lan sisihane kang asmane Dewi Winata. Lan bangsane naga utawa ula kasebut uga putrane Resi Kasyapa lan sisihan liyane kang asmane Dewi Kadru.
Sisihane Bathara Surya liyane, yaiku Dewi Prati utawa Dewi Haruni, putrane putri Sanghyang Ramaprawa. Lan Sanghyang Ramaprawa dhewe ora liya ya putrane Sanghyang Wening.
Putra resmine asma Bathara Rawiatmaja kang sabanjure nurunake raja-raja ing Mahispati utawa Maespati, antarane yaiku Prabu Arjunawijaya utawa Arjunasasrabahu lan Sumantri.
Bathara Surya nate paring Cupu Manik Astagina marang Dewi Indradi kang nyebabake tuwuhe kasangsayan tumrap Dewi Indradi lan anak-anake, yaiku Dewi Anjani, Subali lan Sugriwa. Kabeh padha malih rupa dadi wanara, mangkono uga para abdi kang nggulawentah.
Ing lakon Pandhu Krama, Dewi Kunthi, putrane putri Prabu Kunthiboja saka Krajan Mandura, peputra Karna utawa Suryatmaja lan uga kondhang kanthi jeneng Suryaputra, adipati Awangga. Dewi Kunthi peputra Karna amarga nerak piwelinge gurune, Resi Druwasa, supaya ora matek aji Pameling Wekasing Tunggal nalika ngancik wayah tengange, yaiku wancine srengenge ana ing tengah.
Amarga nerak piwelinge gurune iku, kang ateges Dewi Kunthi matek aji Pameling Wekasing Tunggal, wusana Bathara Surya tumeka ing sangarepe Dewi Kunthi. Kedadeyan iku ndadekake Dewi Kunthi ngandhut jabang bayi kang nalika lair ngliwati kupinge Dewi Kunthi lan dijenengi Karna.
Bathara Surya duwe tunggangan arupa kreta kang ditarik dening jaran cacah pitu. Kreta sajanaren nate disilih Bathara Wisnu kanggo nyirnakake Prabu Watugunung, raja krajan Gilingwesi.
Sanghyang Surya iku kang mangerteni sapa sing nyolong Tirta Amerta utawa banyu panguripan kang murca saka kadewatan. Sing nyolong ora liya Kala Rahu. Wusanane Bathara Surya tansah diancam dening Kala Rahu, bakal dipangan.
Yen Sanghyang Surya bisa dicekel dening Kala Rahu lan diemplok, bakal dumadi grahana srengenge. Sanghyang Surya iku dewane srengenge. Kayangane sinebut Ekacakra.
Bathara Surya madhangi arcapada, paring kalodhangan kanggo tuwuh lan ngrembakane tumrap kabeh titah ing wanci awan. Sanghyang Surya duwe putra loro saka Dewi Ngruni, yaiku Dewi Suryawati (sabanjure dadi sisihane Gathotkaca lan nurunake putra kang jenenge Suryakaca) lan Suryanindra. Wandane Bathara Surya iku Rawe

kresna duta

Setelah selesai 12 tahun penderitaannya, Pendawa Lima dan Drupadi menetap di Wirata. Yudistira telah mengirim surat ke Pancala untuk memberitahu Prabu Drupada bahwa Drupadi dalam keadaan sehat di Wirata dan memohon kedatangannya karena Drupadi sangat rindu kepada orangtuanya.

Ketika Pendawa sedang berkumpul di istana bersama prabu Matsyapati, dari langit turun Gatotkaca yang mendengar berita bahwa Pendawa berada di Wirata. Kedatangan Gatotkaca seperti biasa disambut ayahnya yang berdiri diluar. Yudistira meminta Gatotkaca untuk mengundang kedatangan Sri Kresna. Gatotkaca segera melesat ke udara menuju Dwaraka. Di Dwaraka, Sri Kresna sedang berbincang dengan Subadra dan Abimanyu. Mereka berdua ingin berangkat ke Wirata untuk bertemu Arjuna namun oleh Sri Kresna disuruh menunggu undangan dulu dari Wirata karena Sri Kresna tahu bahwa Gatotkaca sedang dalam perjalanan untuk mengundang kedatangannya.

Ketika Gatotkaca tiba, Sri Kresna telah mengetahui niatnya. Subadra dan Abimanyu segera berangkat dengan kereta kuda yang sudah disiapkan Sri Kresna. Gatotkaca kemudian disuruh kembali ke Pringgondani karena dirinya juga mempunyai tanggung jawab yang besar. Setelah memberi instruksi kepada Sencaki sebagai pengganti Sri Kresna selama dirinya tidak ditempat, Sri Kresnapun melesat ke angkasa. Tak lama kemudian dirinya telah mengejar kereta kuda yang membawa Subadra dan Abimanyu. Mendekati Wirata, Sri Kresna melihat kereta kuda dari Pancala. Ketika sampai di Wirata, kedatangan Sri Kresna disambut oleh para Pendawa. Oleh Sri Kresna diceritakan bahwa kereta dari Pancala sedang mendekati Wirata sementara Subadra dan Abimanyu dalam perjalanan, Yudistira bersyukur karena Drupadi dapat segera bertemu dengan orangtuanya, sementara Arjuna bergembira karena dirinya kangen kepada Subadra dan Abimanyu.

Kereta kerajaan Pancala pun tiba dan tak lama kemudian datang kereta Subadra dan Abimanyu. Semuanya disambut dengan hangat oleh Prabu Matsyapati.

Prabu Matsyapati mengusulkan agar Abimanyu dinikahkan dengan putrinya Utari. Arjuna setuju dengan usulan sang Prabu dan meminta persetujuan dari Yudistira dan Sri Kresna. Yudistira juga menyetujui karena dirinya merasa berhutang budi kepada Prabu Matsyapati atas perlindungannya sementara Sri Kresna setuju karena pernikahan ini akan mempererat persaudaraan.

Setelah disetujui, maka undangan2 pun dikirim untuk menghadiri pernikahan Abimanyu dan Utari, diantaranya adalah undangan yang dikirim ke Mandura dan Hastina untuk mengundang kedatangan Prabu Baladewa dan tetua2 Hastina beserta para Kurawa sekalian. Prabu Baladewa tentu saja senang mendegar bahwa keponakannya Abimanyu akan menikah dan segala menuju ke Wirata.

Di Hastina suasananya agak berbeda, Duryudana dan para Kurawa tidak berniat datang maka oleh Sangkuni diberi alasan bahwa mereka sedang sibuk dengan urusan kerajaan Hastina sehingga tidak bisa menghampiri. Sementara Resi Dorna yang tidak ingin bertemu dengan Prabu Drupada memberi alasan bahwa dirinya sudah tua dan tidak cocok untuk berjalan jauh. Sehingga dari Hastina hanya Eyang Bisma, Arya Widura dan Ibu Kunti yang berangkat ke Wirata. Ketika sampai ketiga tetua Hastina segera diterima dengan hangat dan penuh hormat. Kedatangan Prabu Baladewa juga diterima dengan hormat oleh Sri Kresna dan Baladewa mengujarkan penyesalannya karena dirinya tak sering melihat Abimanyu karena Abimanyu lebih sering tinggal di Dwaraka. Sri Kresna mengerti bahwa abangnya hanya bercanda menjawab bahwa Abimanyu tidak dipaksa harus tinggal di Dwaraka tapi karena Subadra lebih senang tinggal dengan Sri Kresna maka Abimanyu juga tinggal di Dwaraka bersama ibunya.

Setelah upacara pernikahan selesai para tamu undangan pulang ke tempat masing, kecuali tamu2 kehormatan. Sri Kresna maju kemuka dan bertanya apa rencana adik2 Pendawa sekalian. Yudisitira berkata bahwa dirinya akan meminta haknya kembali atas Indrapasta karena “hukumannya” telah selesai. Sri Kresna pun lanjut bertanya apa yang akan dilakukan jika Duryudana menolak untuk mengembalikan Indrapasta. Yudistira sebagai orang yang jujur dan cinta damai menjawab bahwa dirinya tidak ingin membuat kerusuhan yang menebar bibit dendam antara Pendawa dan Kurawa maka dirinya bersedia untuk mengembara saja jika Indrapasta tidak dikembalikan.

Sri Kresna kemudian menasehati bahwa jika itu keinginan Yudistira maka dia tidak akan mencegahnya, namun sebagai saudara tertua Yudistira harus memikirkan kesejahteraan saudara2nya dan juga Drupadi istrinya. Apakah mereka akan dibawa mengembara juga selamanya, apa tidak kasihan kepada Drupadi.

Yudisitira terdiam mendengar ucapan Sri Kresna, sementara Bima yang memang sudah panas menjawab dengan tegas “Kita hantam saja dan rebut kembali dengan paksa !”. Saat itu Prabu Baladewa berdiri dan berkata bahwa dirinya tidak ingin ikut campur dengan urusan Pandawa dan Kurawa, dirinya datang untuk menghadiri pernikahan Abimanyu dan karena sekarang telah selesai dirinya mengundurkan diri, setelah berkata Prabu Baladewa bergerak keluar dan pulang ke Mandura. Para Raja yang hadir terkejut dengan tindakan Baladewa, Prabu Drupada pun berkata bahwa jika Baladewa yang dalam keadaan seperti itu pasti dirinya tidak basa basi lagi langsung menyerang Hastina.

Sri Kresna yang paham sikap abangnya segera membela dengan berkata bahwa Baladewa orangnya jujur dan terus terang serta berpendirian untuk tidak ikut campur dengan urusan orang lain.

Eyang Bisma kemudian menegahi bahwa sebaiknya masalah ini dibicarakan dulu kepada Kurawa di Hastina, para Pendawa sebaiknya mengirim seorang duta untuk membicarakan masalah ini.
Arya Widura kemudian berkata bahwa sebaiknya Sri Kresnalah yang diutus sebagai duta karena dirinya orang yang adil bijaksana dan juga pandai. Semua hadirin setuju dengan usul tersebut dan para Pendawa memohon kesediaan Sri Kresna sebagai Duta Pendawa ke Hastina. Sri Kresna sebenarnya tahu bahwa tugasnya kali ini akan mengalami kegagalan karena di masa depan akan terjadi perang Bharatayuda tetapi tetap menyanggupi karena tugasnya sebagai duta juga bagian dari rencana dewata.

Setelah diputuskan Sri Kresna sebagai duta, Eyang Bisma , Arya Widura dan Ibu Kunti kembali ke Hastina untuk memberitahu pihak Hastina dan menyiapkan kedatangan Sri Kresna.
Sri Kresna kemudian melesat ke angkasa kembali ke Dwaraka. Tak lama kemudian terlihat Sri Kresna berangkat dengan kereta kerajaan yang dikusiri oleh Sencaki. Bagi Sri Kresna lebih gampang jika jalan udara tapi karena tugasnya sebagai duta akan terlihat tidak sopan maka dia memilih untuk jalan darat.

Ketika tiba di Hastina, kereta Sri Kresna segera menuju ke tempat Arya Widura untuk memberi hormat kepada Ibu Kunti dan paman Widura. Sementara itu semua pembesar Hastina telah berkumpul di sebuah gedung besar menunggu kedatangan Sri Kresna dan terdengar hiruk pikuk dari Kurawa yang jumlahnya 100.

Ketika Sri Kresna memasuki gedung, suasana menjadi sunyi senyap. Sri Kresna kemudian mengatakan bahwa kedatangannya kali ini ialah sebagai duta dari para Pendawa yang telah menjalani hukumannya dan kini meminta kembali haknya atas Indrapasta.

Duryudana dan para Kurawa telah bertekad untuk tidak mengembalikan Indrapasta telah mendapat “latihan” dari Sangkuni berbagai alasan untuk tidak mengembalikan Indrapasta. Duryudana berkata bahwa tindakan Pendawa melakukan upacara Rajasuya menunjukkan bahwa Pendawa mengangungkan diri mereka sendiri.

Sri Kresna menjawab bahwa Rajasuya itu bukan keputusan Yudistira melainkan merupakan kesepakatan raja raja yang mengakui Yudistira sebagai raja yang arif bijaksana. Duryudana tidak mau kalah dan memberi alasan lain bahwa para Pendawa telah melanggar hukumannya ketika terjadi perselisihan antara Hastina dengan Wirata, karena para Pendawa telah menampakkan diri dan bahkan mengangkat senjata terhadap para Kurawa saudaranya sendiri. Sri Kresna membalas dengan berkata bahwa saat itu menurut hitungannya, para Pendawa sudah terlepas dari masa hukuman mereka dan mereka mengangkat senjata karena saat itu mereka sedang mengabdi di Wirata dan sebagai penduduk Wirata merupakan kewajiban mereka untuk mengangkat senjata demi membela negara.

Sri Kresna kemudian melanjutkan bahwa jika memang Pendawa ingin mencederai para Kurawa bisa dilakukan dengan gampang ketika para Kurawa sedang tak berdaya di dalam hutan tapi sebaliknya Pendawa malah menolong Kurawa**.

Duryudana kemudian berkata bahwa para Pendawa semestinya menolong Kurawa ketika dalam kesulitan, tidak setelah mereka dipermalukan. Sri Kresna menjawab bahwa rimba itu sangat luas dan saat itu Pendawa sedang menjalani hukuman sehingga mereka sengaja menyingkir supaya tidak menganggu para Kurawa yang sedang bersenang2.
Duryudana kembali berkata, bahwa tindakan Pendawa merupakan bukti bahwa Pendawa menanggap diri mereka lebih baik daripada para Kurawa dan dalam hati mereka mentertawakan Kurawa yang sedang dalam kesusahan sehingga para Kurawa menjadi terhina.

Eyang Bisma berusaha menengahi bahwa sebagai saudara sudah seharusnya saling membantu tanpa pamrih dan jangan menyimpan dendam antar saudara. Duryudana kemudian menjawab bahwa Eyang Bisma memang dari dulu lebih memilih Pendawa daripada Kurawa.
Arya Widura yang kesal atas jawaban Duryudana berkata dengan keras “Duryudana, perkataanmu sudah keterlaluan dan bukan tindakan seorang raja aku tidak akan merestui semua tindakanmu”. Dengan ketus Duryudana menjawab “Saya juga tidak ingin restu dari paman”. Melihat tindakan Duryudana yang melanggar norma2 terhadap Bisma dan Widura, Sri Kresna bertanya terakhir kalinya apakah Duryudana akan mengembalikan hak Indrapasta.
Duryudana menjawab, “Para Pendawa telah menghina keluarga Hastina terutama para Kurawa. Semua Kurawa telah bersepakat tidak akan duduk setingkat dengan para Pendawa dan tidak akan mengembalikan Indrapasta”. Jawaban ini membuat Sri Kresna kesal dan berkata “Duryudana, para tetua disini akan menjadi saksi atas perkataanmu, perkataanmu ini harus kau pertanggungjawabkan di kemudian hari. Aku akan memberitahukan keputusanmu kepada Pendawa!”.

Sri Kresna kemudian meninggalkan gedung pertemuan tetapi tidak langsung menuju ke tempat paman Widura.

Sri Kresna menuju kesebuah taman di dalam istana Hastina. Sri Kresna kemudian berdiri ditengah2 taman itu, tampak matanya bersinar tanda amarahnya yang telah memuncak. Kemudian muncul sebuah raksasa sebesar gunung yang merupakan tiwikrama Betara Wisnu jika amarahnya tak tertahankan lagi.

Kehadiran raksasa ini membuat seluruh Hastina gempar dan ketakutan. Para Kurawa dan Sangkuni mencari tempat yang gelap untuk bersembunyi di dalam gedung pertemuan. Sementara Resi Dorna juga merasa ketakutan dan tidak berani meninggalkan gedung. Sementara Eyang Bisma dan Arya Widura dengan tenang meninggalkan gedung pertemuan seakan2 tidak terjadi apa. Kemudian Karna juga keluar dari gedung pertemuan tanpa rasa takut.

Tiwikrama juga membuat kegemparan di kahyangan, para dewa menjadi khawatir dan segera turun untuk melihat Sri Kresna yang bertiwikrama. Betara Indra dan Betara Bayu berada diantara dewa yang turun dan Betara Bayu berkata kepada Betara Indra, “Saudara Indra, kita harus melakukan sesuatu, lihatlah angin panas akibat napas Tiwikrama”. Betara Indra menjawab, “Entahlah, rasanya diriku tak dapat melawan kesaktiannya”. Betara Bayu kemudian berkata, “Tidak ada kesaktian yang dapat melawannya, seluruh dewa yang ada disini tidak akan dapat menghentikan tiwikrama. Kita tidak boleh melawan dengan kekerasan tapi harus dengan kelembutan. Hanya Betara Dharma yang dapat menenangkan kemarahan Tiwikrama.”
Salah seorang dewa kemudian segara berangkat untuk menjemput Betara Dharma. Betara Dharma merupakan dewa kebijaksanaan dan kesabaran walau tidak sesakti Betara Indra atau Bayu, Tiwikrama hanya kembali menjadi Sri Kresna jika amarahnya telah hilang sehingga memerlukan aji kesabaran Betara Dharma. Setelah datang ke mayapada dan menyaksikan Tiwikrama, Betara Darma pelan2 mendekati Tiwikrama. Ketika dekat Betara Dharma memberi hormat kepada sang Tiwikrama. Tiwikrama menjawab dengan sebuah peringatan, “Grrr jangan dekat dekat Dharma jika tidak ingin kucabik2 tubuhmu”. Betara Dharma dengan tenang menjawab, “Aku bukanlah musuhmu wahai Tiwikrama, bahkan aku bersedia membantumu untuk mengalahkan musuhmu”.

Sang Tiwikrama menjawab, “Aku tidak butuh bantuanmu untuk menghancurkan Kurawa Kurawa sombong ini”. Betara Dharma kemudian menuturkan, “Sesakti itukah para Kurawa sehingga perlu dihancurkan oleh Tiwikarama ? Apakah kejahatan mereka mengguncang mayapada seperti Rahwana ? Apakah perlu Tiwikrama yang sakti sebagai wakil dewata untuk turun tangan langsung menghancurkan kejahatan Kurawa? Saudara Wisnu mohon ingat bahwa jika Kurawa dihancurkan oleh Tiwikrama ini akan membawa kemaluan bagi seluruh Dewata. Apakah para Pendawa tak dapat membela diri mereka sendiri sehingga memerlukan bantuan para dewata? Mohon adik Wisnu memperhitungkan lagi tindakan adik ini yang akan mencoreng muka seluruh dewata dan juga memalukan para Pendawa”. Perkataan Betara Dharma disertai oleh aji kesabaran dan dalam sekejap Tiwikrama itu telah menghilang dan kembali sebagai Sri Kresna.

Sri Kresna kemudian bergerak menuju tempat paman Widura dan setelah memberi hormat kepada Arya Widura dan Ibu Kunti naik ke kereta kudanya meninggalkan Hastina. Di tengah perjalanan, Sri Kresna meninggalkan Sencaki dan keretanya yang menuju ke Dwaraka sementara dirinya terbang menuju Wirata untuk menyampaikan berita kepada para Pendawa.

Sekianlah akhir dari tugas Sri Kresna sebagai duta Pendawa dan juga pertanda dimulainya perang Bharatayuda antara kebaikan dan kejahatan.

** Di awal hukuman Pendawa, para Kurawa masuk ke rimba untuk berpesta pora menghina para Pendawa. Namun mereka menjadi mabuk dan diserang oleh gerombolan raksasa. Para Kurawa dalam keadaan mabuk tidak dapat melawan raksasa2 tersebut dan akhirnya diikat sementara para raksasa berpesta pora atas keberhasilan mereka. Saat itulah para Pendawa datang menolong para Kurawa dan membasmi gerombolan Raksasa tersebut. Tanpa berkata apa2, Para Pendawa melepaskan ikatan Sangkuni, Duryadana dan Dursanana para Pendawa kemudian melanjutkan hukuman mereka dibuang di dalam hutan.

batara indra pangarsane widadara widadari

Sanghyang Indra utawa Bathara Indra iku putrane Sanghyang Manikmaya lan Dewi Umayi kang nomer telu.

Indra ateges luhur utawa rasa kang nabet ing ati. Awit saka iku Bathara Indra dadi panguwasane kaendahan, yaiku kaendahan kang tumuju marang kabagyan.

Bathara Indra dumunung ing kayangan Rinjamaya lan duwe sisihan kang asmane Dewi Wiyati. Bathara Indra lan Dewi Wiyati peputra cacah pitu, yaiku Dewi Tara, Dewi Tari, Bathara Citrarata, Bathara Citragana, Bathara Jayantaka, Bathara Jayantara lan Bathara Harjunawangsa.

Miturut andharan ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, 1991, saka Dewi Tara, kang dipasrahake marang Prabu Sugriwa lan banjur dijaluk dening Subali, Bathara Indra duwe putu awujud wanara kang arane Jaya Anggada.

Dene mula bukane Bathara Indra masrahake Dewi Tara marang Sugriwa kawiwitan nalika para raseksa kang sirahe arupa endhas kebo ngrabasa kayangan. Pangarsane para raseksa iku Prabu Maesasura, raja ing nagara Guwa Kiskendha.

Prabu Maesasura kaampingan pepatih kang uga adhine, Lembusura. Nalika ngrabasa kayangan, Prabu Maesasura numpak kewan raseksa aran Jatasura. Prabu Maesasura ketaman asmara marang Dewi Tara ananging pepenginane ora dipangestoni dening Bathara Indra. Wusanane Prabu Maesasura murina.

Nalika ngrabasa ing kayangan, wadyabalane Prabu Maesasura kasil ngrusak kabeh wangunan ing Repat Kepanasan. Nalika iku ora ana dewa kang wani ngadhepi Prabu Maesasura amarga Maesasura kabiyantu Lembusora pancen sekti mandraguna.

Para dewa banjur njaluk pitulungan marang Resi Subali, yaiku pandhita wanara kang dumunung ing Sonyapringga. Nalika ngadhepi Prabu Maesasura, Resi Subali diampingi adhine kang uga awujud wanara, yaiku Sugriwa. Wusanane, lumantar aji Pancasunya, Subali kasil merjaya Maesasura, Lembusora lan Jatasura.

Getih saka ragane Maesasura, Lembusora lan Jatasura nganti mili tekan ngendi-endi. Sugriwa kang meruhi iline getih kang lambah-lambah iku nduga yen kakange, Subali, kasil kaperjaya dening Maesasura. Guwa Kiskendha banjur ditutup nganggo watu gedhe kanggo njaga supaya getih kang lambah-lambah iku ora metu lan nuwuhake banjir getih ing papan liya.

Lan wusanane, Dewi Tara dipasrahake marang Sugriwa. Nalika Subali kasil metu saka guwa banjur murina banget marang Sugriwa. Ananging sabdane Bathara Indra tan kena wola-wali, Dewi Tara tetep kapasrahake marang Sugriwa kang uga ditetepake dadi panguwasa ing Guwa Kiskendha.

Sawijining dina Resi Subali kasil dirimuk atine dening Prabu Dasamuka supaya gelem ngrebut Dewi Tara saka Sugriwa. Pangrimuke Dasamuka ndadekake atine Subali panas maneh. Wusanane Subali kasil ngrebut Dewi Tara saka Sugriwa. Nalika iku Subali uga kasil ngrebut panguwasaning Guwa Kiskendha. Resi Subali lan Dewi Tara banjur nurunake putra kang jenenge Jaya Anggada.

Lan saka Dewi Tari kang palakrama kalawan Prabu Dasamuka, raja Alengka, Bathara Indra peputu Indrajit utawa Megananda. Kaindran duwe pepatih aran Bathara Prawa, kang sadurunge duwe aran Kulika, lan sawuse dadi pandhita jenenge ganti dadi Resi Kapila.

Bathara Indra mrentah para widadari, hapsara/hapsari. Bathara Indra yen katemben tiwikrama nuwuhake perbawa thathit. Bathara Indra tau dadi raja ing Arcapada, yaiku ing nagara Medhanggana lan jejuluk Maharaja Sakra.

Bathara Indra kerep diutus supaya paring bebana marang wong-wong kang nuduhake labuh-labet gedhe marang kadewatan. Ing lakon Ciptaning Mintaraga utawa Ciptaning, Bathara Indra diutus dening Sanghyang Manikmaya supaya nggodha lan ngreridhu Arjuna kang nembe mbangun tapa ing Indrakila.

Nalika iku Bathara Indra ngejak widadari Suralaya lan nyoba nggodha lan ngreridhu tapane Arjuna kanthi cara malih rupa dadi sisihane Arjuna. Dene Bathara Indra malih rupa dadi sawijining pandhita kang aran Resi Padya.

Ananging upaya iku ora kasil njugarake tapane Arjuna, saengga kabeh bali ing wujude sakawit. Ing kedadeyan iku, Arjuna antuk bebana saka kadewatan arupa sanjata Pasopati. Sanjata iku kudu digunakake kanggo mbesmi sakabehing tindak dur angkara ing Arcapada.

Watake Bathara Indra iku welas asih lan tresna banget marang samubrang kang sarwa endah. Bathara Indra disembah lan disuyuti dening para pangrasuk agama Indra. ::Ichwan Prasetyo::

antaboga

Quantcast



antaboga_solo

Bathara Anantaboga iku dewa kang awujud naga kanthi swiwi lan dumunung ing kayangan Saptapratala. Tembung ananta iku tegese tanpa wates utawa tan winates, lan tembung boga tegese mangan. Anantaboga ateges mangane tanpa wates. Kaprah sinebut Antaboga.

Miturut andharan ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, salasilahe Bathara Anantaboga kawiwitan saka Sanghyang Wenang kang peputra putri Dewi Sayati. Dewi Sayati iki sabanjure palakrama karo jin awujud naga kang jenenge Anantawisesa.

Anantawisesa lan Dewi Sayati peputra cacah loro, yaiku Anantadewa lan Anantaswara, kalorone uga awujud naga. Anantadewa peputra Anantanaga (taksaka-naga) lan Anantantawara. Sabanjure, Anantantawara peputra Anantaboga kang dumunung ing kayangan Saptapratala. Tembung sapta ateges pitu lan tembung pratala ateges bumi.

Bathara Anantaboga palakrama karo dewi Supreti lan peputra Dewi Nagagini lan Nagatatmala. Anantaboga kondhang seki mandraguna, bisa malih rupa dadi manungsa kanthi solah bawa, watak, hamicara lan atine nuduhake sikepe kadidene pandhita. Yen nesu, pucuk buntute kang diobahake bisa nuwuhake lindhu gedhe lan gawe dredah ing arcapada lan Suralaya.

Anantaboga pinaringan kanugrahan saka raja Tribuwana amarga labuh labete. Kanthi laku mertapa Anantaboga kepengin nyekel aji Kemayan kang bisa ndadekake dhirine malih rupa dadi manungsa.

Nalika Anantaboga mertapa, cangkeme kalebon cupu Linggamanik. Cupu iki sabanjure dipasrahake marang Sanghyang Manikmaya. Sawise dibukak, saka sanjerone cupu metu sawijining putri kang sulistya ing rupa. Putri iku jenenge Dewi Sri, lan sabanjure dadi sisihane Sanghyang Wisnu.

Tumindake Anantaboga kang mangkono iku nuwuhake rasa senenge labeh warga Suralaya lan sabanjure Anantaboga kaganjaran jejuluk Hyang utawa Sanghyang. Ing lakon Bale Sigalagala, Dewi Prita utawa Dewi Kunti lan lima putrane, yaiku Pandhawa, bisa slamet saka bebaya kobongane bale amarga tindak culikane para Kurawa.

Dewi Kunti lan Pandhawa slamet tekan ing Saptapratala amarga pitulungane Anantaboga. Bima utawa Arya Werkudara sabanjure dipacangake lan palakrama kalawan Dewi Nagagini. Sabanjure peputra Anantareja. Ing lakon Sumbadra Larung, Anantaboga paring aji kasekten marang putune, Anantareja, saengga ora tedhas samubarang sanjata. Nalika iku Anantareja katemben ing satengahing laku ngupadi bapakne.

Anantareja klakon perang tandhing nglawan Naga Sindula kanggo ngugemi ajining dhiri nalika nglamar Dewi Nagagini. Ing kalodhangan iku dumadi paprangan kang nuwuhake dredah ing Suralaya.

Ing lakon Babad Wana Marta, Hyang Anantaboga mbiyantu Pandhawa kanggo nyingkirake jin lan setan kang manggon ing alas Mertani. Alas gedhe gung liwang-liwung iku bakal dibangun dadi Krajan Amarta.

Anantareja bisa ora tedhas tapak paluning pandhe sisaning gurenda lan ora bisa ketaman pati amarga awake adus idune Anantaboga. Kedadeyan iki dicritakake ing lakon Laire Anantareja.

Anantareja palakrama kalawan Dewi Ganggi, putrane putri Prabu Ganggapranawa, raja ing nagara Tawingnarmada. Anantareja lan Dewi Ganggi peputra Danurwenda. Nalika Parikesit jumeneng nata ing krajan Yawastina, yaiku nagara Astina sawise perang Baratayuda, Danurwenda sinengkakake minangka patih njaban ngrangkah. Danurwenda iki kang sabanjure nurunake Raden Nagapratala, senapati perang jaman jumenenge Prabu Gendrayana, raja Yawastina sawise Prabu Parikesit.

Putrane Bathara Anantaboga lan Dewi Supreti kang jenenge Bambang Nagatatmala palakrama karo Dewi Mumpuni lan nurunake putra yang dijenengi Nagapustaka. Bambang Nagatatmala dhewe uga jumeneng nata ing nagara Srengga jejuluk Prabu Manindrataya.

Sawise Nagapustaka dhewasa, dheweke palakrama karo Garuda Rukmawati (anak turune Garuda Aruna) lan kalorone ora duwe anak. Garuda Rukmawati muksa, dene Nagapustaka menjila dadi Pustaka Jamus.

Miturut andharan ing buku Bunga Rampai Wayang Purwa Beserta Penjelasannya, anggitane Bondhan Harghana SW lan Muh Pamungkas Prasetya Bayu Aji, weton Cendrawasih, Sukoharjo, dening Sunan Kalijaga aran Pustaka Jamus diowahi dadi Serat Kali Maha Usada.

Kali saka tembung Kalijaga, maha ateges ora sabaene, mligi lan usada ateges duwe daya kanggo nambani. Yen digathukake, tegese tembung-tembung kasebut yaiku tuntunan manembah Gusti Kang Akarya Jagad kayedene apa kang diwulangake Sunan Kalijaga, karepe ora liya rukun Islam. Limang rukun kang duwe daya kanggo nambani jiwa kang ora tentrem. Ing jamane Pandhawa, aran Kali Maha Usada owah dadi Jamus Kalimasada.

Jumat, 11 Juni 2010

cerita rakyat

Legenda Candi Prambanan

Alkisah, pada dahulu kala terdapat sebuah kerajaan besar yang bernama Prambanan. Rakyatnya hidup tenteran dan damai. Tetapi, apa yang terjadi kemudian? Kerajaan Prambanan diserang dan dijajah oleh negeri Pengging. Ketentraman Kerajaan Prambanan menjadi terusik. Para tentara tidak mampu menghadapi serangan pasukan Pengging. Akhirnya, kerajaan Prambanan dikuasai oleh Pengging, dan dipimpin oleh Bandung Bondowoso.

Bandung Bondowoso seorang yang suka memerintah dengan kejam. “Siapapun yang tidak menuruti perintahku, akan dijatuhi hukuman berat!”, ujar Bandung Bondowoso pada rakyatnya. Bandung Bondowoso adalah seorang yang sakti dan mempunyai pasukan jin. Tidak berapa lama berkuasa, Bandung Bondowoso suka mengamati gerak-gerik Loro Jonggrang, putri Raja Prambanan yang cantik jelita. “Cantik nian putri itu. Aku ingin dia menjadi permaisuriku,” pikir Bandung Bondowoso.

Esok harinya, Bondowoso mendekati Loro Jonggrang. “Kamu cantik sekali, maukah kau menjadi permaisuriku ?”, Tanya Bandung Bondowoso kepada Loro Jonggrang. Loro Jonggrang tersentak, mendengar pertanyaan Bondowoso. “Laki-laki ini lancang sekali, belum kenal denganku langsung menginginkanku menjadi permaisurinya”, ujar Loro Jongrang dalam hati. “Apa yang harus aku lakukan ?”. Loro Jonggrang menjadi kebingungan. Pikirannya berputar-putar. Jika ia menolak, maka Bandung Bondowoso akan marah besar dan membahayakan keluarganya serta rakyat Prambanan. Untuk mengiyakannya pun tidak mungkin, karena Loro Jonggrang memang tidak suka dengan Bandung Bondowoso.

“Bagaimana, Loro Jonggrang ?” desak Bondowoso. Akhirnya Loro Jonggrang mendapatkan ide. “Saya bersedia menjadi istri Tuan, tetapi ada syaratnya,” Katanya. “Apa syaratnya? Ingin harta yang berlimpah? Atau Istana yang megah?”. “Bukan itu, tuanku, kata Loro Jonggrang. Saya minta dibuatkan candi, jumlahnya harus seribu buah. “Seribu buah?” teriak Bondowoso. “Ya, dan candi itu harus selesai dalam waktu semalam.” Bandung Bondowoso menatap Loro Jonggrang, bibirnya bergetar menahan amarah. Sejak saat itu Bandung Bondowoso berpikir bagaimana caranya membuat 1000 candi. Akhirnya ia bertanya kepada penasehatnya. “Saya percaya tuanku bias membuat candi tersebut dengan bantuan Jin!”, kata penasehat. “Ya, benar juga usulmu, siapkan peralatan yang kubutuhkan!”

Setelah perlengkapan di siapkan. Bandung Bondowoso berdiri di depan altar batu. Kedua lengannya dibentangkan lebar-lebar. “Pasukan jin, Bantulah aku!” teriaknya dengan suara menggelegar. Tak lama kemudian, langit menjadi gelap. Angin menderu-deru. Sesaat kemudian, pasukan jin sudah mengerumuni Bandung Bondowoso. “Apa yang harus kami lakukan Tuan ?”, tanya pemimpin jin. “Bantu aku membangun seribu candi,” pinta Bandung Bondowoso. Para jin segera bergerak ke sana kemari, melaksanakan tugas masing-masing. Dalam waktu singkat bangunan candi sudah tersusun hampir mencapai seribu buah.

Sementara itu, diam-diam Loro Jonggrang mengamati dari kejauhan. Ia cemas, mengetahui Bondowoso dibantu oleh pasukan jin. “Wah, bagaimana ini?”, ujar Loro Jonggrang dalam hati. Ia mencari akal. Para dayang kerajaan disuruhnya berkumpul dan ditugaskan mengumpulkan jerami. “Cepat bakar semua jerami itu!” perintah Loro Jonggrang. Sebagian dayang lainnya disuruhnya menumbuk lesung. Dung… dung…dung! Semburat warna merah memancar ke langit dengan diiringi suara hiruk pikuk, sehingga mirip seperti fajar yang menyingsing.

Pasukan jin mengira fajar sudah menyingsing. “Wah, matahari akan terbit!” seru jin. “Kita harus segera pergi sebelum tubuh kita dihanguskan matahari,” sambung jin yang lain. Para jin tersebut berhamburan pergi meninggalkan tempat itu. Bandung Bondowoso sempat heran melihat kepanikan pasukan jin.

Paginya, Bandung Bondowoso mengajak Loro Jonggrang ke tempat candi. “Candi yang kau minta sudah berdiri!”. Loro Jonggrang segera menghitung jumlah candi itu. Ternyata jumlahnya hanya 999 buah!. “Jumlahnya kurang satu!” seru Loro Jonggrang. “Berarti tuan telah gagal memenuhi syarat yang saya ajukan”. Bandung Bondowoso terkejut mengetahui kekurangan itu. Ia menjadi sangat murka. “Tidak mungkin…”, kata Bondowoso sambil menatap tajam pada Loro Jonggrang. “Kalau begitu kau saja yang melengkapinya!” katanya sambil mengarahkan jarinya pada Loro Jonggrang. Ajaib! Loro Jonggrang langsung berubah menjadi patung batu. Sampai saat ini candi-candi tersebut masih ada dan disebut Candi Loro Jonggrang. Karena terletak di wilayah Prambanan, Jawa Tengah, Candi Loro Jonggrang dikenal sebagai Candi Prambanan